Xăng tăng hay giảm giá là quy luật thị trường, nhưng điều dư luận lo ngại là sự thiếu minh bạch, khách quan của loại hình kinh doanh nhiên liệu được ví như mạch máu chi phối toàn bộ nền kinh tế.

Trong 3 tháng, có tới 6 lần doanh nghiệp đề nghị tăng giá xăng dầu và 5 lần trong số đó được chấp thuận, mức tăng tổng cộng 3.200 đồng/lít xăng A92 (tăng 29%). Tăng hay giảm giá là quy luật thị trường, nhưng điều dư luận lo ngại là sự thiếu minh bạch, khách quan của loại hình kinh doanh nhiên liệu được ví như mạch máu chi phối toàn bộ nền kinh tế.

Không minh bạch

3 tháng nay, điệp khúc thua lỗ liên tục được doanh nghiệp vin vào mỗi khi đệ trình văn bản xin tăng giá bán. Thực hư chuyện lỗ như doanh nghiệp đưa ra có đúng sự thật? Chẳng hạn, với cách tính giá dầu thô ngày 30/6 lên trên 72 USD/thùng, doanh nghiệp cho rằng, sau khi trừ các loại chi phí, mỗi lít xăng A92 doanh nghiệp lỗ gần 900 đồng và lỗ từ 1.500 -  2.000 đồng đối với mỗi lít dầu.

Các chuyên gia tài chính đã đưa ra công thức tính giá xăng dầu thành phẩm tương ứng giá dầu thô như sau: giá dầu thô quy đổi từ USD sang đồng Việt Nam chia 159 (mỗi thùng dầu thô khi thành phẩm tương ứng 159 lít xăng A92). Giá này sau khi cộng các khoản thuế: tiêu thụ đặc biệt, giá trị gia tăng, thuế nhập khẩu và chi phí vận chuyển, lưu kho, bến bãi, hoa hồng sẽ ra giá xăng dầu tương ứng.

Căn cứ công thức này, chúng tôi tạm tính như sau: lấy giá dầu thô ngày 30/6 là 72 USD/thùng thì giá xăng A92 tương ứng: 72 x 16.953 (tỷ giá liên ngân hàng công bố ngày 30-6)/159 = 7.676 đồng. Cộng 3 loại thuế: VAT 10%, nhập khẩu 20%, tiêu thụ đặc biệt 10% = 40% = 3.070 đồng. Giá thực tế là: 7.676 + 3.070 + 1.500 (chi phí bến bãi, lưu kho, hoa hồng đại lý…) = 12.246 đồng.

Các chuyên gia tài chính đề nghị phải kiểm toán công khai việc kinh doanh của các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu.

Trước đây, một lít xăng dầu tới tay người tiêu dùng còn phải trích 1.000 đồng bù lỗ và quỹ bình ổn 500 đồng nhưng nay phí bù lỗ đã chấm dứt, quỹ bình ổn tạm ngừng. Như vậy, với mức giá 14.200 đồng/lít xăng A92, hiện doanh nghiệp vẫn lãi khoảng 2.000 đồng chứ không thể lỗ.

Cách tính giá nói trên được các chuyên gia tài chính tính toán kỹ, bám sát thực tế giá xăng dầu thế giới, còn về phía doanh nghiệp, lâu nay họ không công bố cách tính mà chỉ nói gọn mỗi lít xăng dầu lỗ bao nhiêu tiền. Kiểu tung "hỏa mù" này khiến nhiều người nhầm tưởng sự lỗ là có thật.

Không khách quan

Trong 5 lần tăng giá xăng dầu thì đợt tăng giá ngày 1/7 là không có cơ sở. Để bạn đọc có cách nhìn đầy đủ, chúng tôi xin viện dẫn giá dầu thô thế giới trước và sau ngày 30/6 (thời điểm doanh nghiệp xin tăng giá) như sau (theo trang web atpvietnam.com): Ngày 10/6, khi giá xăng A92 tăng từ 12.500 đồng lên 13.500 đồng/lít và ngày 1/7, khi giá xăng A92 tiếp tục tăng thêm 700 đồng/lít thì về cơ bản, giá dầu thô thế giới không đổi (đều ở mức hơn 70 USD/thùng). Tính từ ngày 10/6 đến ngày 2/7, giá dầu thô bình quân đều ở mức dưới 70 USD/thùng, duy nhất ngày 30/6 tăng lên trên 72 USD/thùng.

Căn cứ bảng trên, giá dầu thế giới tháng qua cân bằng, không thể nói "đang tăng cao" như doanh nghiệp đưa ra.

Trong suốt thời gian này, chỉ duy nhất ngày 30/6, giá dầu đạt đỉnh và doanh nghiệp đã vin vào đỉnh này để đề xuất tăng ngay. Và đúng ngày giá xăng dầu tăng có hiệu lực (1/7), thì giá dầu thô lại giảm. Ngày 2/7, giá tiếp tục xuống dưới 70 USD/thùng. Rõ ràng việc tăng giá lần này rất bất hợp lý.

Không tiết kiệm chi phí

Mặc dù được giải thích đã tiết kiệm nhiều khoản chi phí nhưng thực tế, để một lít xăng đến tay người tiêu dùng, có quá nhiều thang nấc chi phí bất hợp lý. Ngoài các khoản thuế theo quy định của Nhà nước còn gánh các khoản như chi phí kinh doanh, lợi nhuận định mức, vận chuyển, bến bãi, chi hoa hồng cho đại lý phân phối, trong đó chi hoa hồng phân phối vẫn là khoản tiền không hề nhỏ, thường ở mức 500 đồng/lít.

Nếu một đại lý bình quân mỗi ngày bán 10.000 lít xăng dầu thì lợi nhuận bỏ túi cũng đã lên tới 5 triệu đồng. Trong điều kiện giá xăng dầu lên, tại sao những khoản này không được điều tiết?